Sankcja kredytu darmowego w praktyce: Bank woli oddać 72 tys. zł niż stanąć przed TSUE.

Jak działa „strącanie” spraw z Trybunału

Schemat wygląda tak. Konsument pozywa bank o sankcję kredytu darmowego. Sędzia, zamiast rozstrzygać samodzielnie, pyta Trybunał Sprawiedliwości UE, jak rozumieć dyrektywę 2008/48: o roczny termin, o metodę liczenia RRSO, o cesję roszczeń. Odpowiedź Trybunału wiązałaby wszystkie polskie sądy w tysiącach podobnych spraw. I wtedy bank, który przez cały proces kwestionował roszczenie co do zasady i co do wysokości, uznaje powództwo w całości. Płaci. Sporu nie ma, więc w założeniu nie ma też pytania, bo Trybunał nie odpowiada w sprawach, w których nie ma już sporu.

Jak ten schemat wygląda w praktyce. Banki uznały powództwa w około dziesięciu sprawach, na kanwie których polskie sądy zadały pytania Trybunałowi; dziennik wymienia m.in. sygnatury C-828/25, C-678/22, C-71/24, C-180/24 i C-744/24. Najgłośniejsza jest łódzka: Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia zadał siedem pytań (C-566/24), bank uznał roszczenie, sprawę w Luksemburgu umorzono, a sąd postanowił, że uznanie będzie skuteczne dopiero po odpowiedzi Trybunału. Trybunał przyjął wniosek ponownie, pod nową sygnaturą C-757/26.

W Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Woli są dwie takie sprawy. W jednej (II C 2527/24 upr, pytania C-763/25, sprawa mBanku) pełnomocnik banku w maju poinformował o spełnieniu roszczenia i wniósł o cofnięcie pytań. W drugiej (II C 2441/24, pytania C-714/26) bank miesiąc po wysłaniu pytań uznał powództwo i wypłacił powodowi ponad 72 tys. zł. W Tomaszowie Mazowieckim, skąd poszło sześć pytań o roczny termin i metodologię RRSO (C-828/25), powództwo uznał BNP Paribas, który wcześniej konsekwentnie kwestionował roszczenie.

mBank mówi, że każdą sprawę sporną traktuje indywidualnie i dostosowuje do niej taktykę procesową, a o relacjach z klientami nie informuje ze względu na tajemnicę bankową. To zdanie za chwilę wróci w uzasadnieniu sądu.

Sąd: uznanie powództwa to nadużycie prawa procesowego

Uznanie powództwa normalnie wiąże sąd. Kodeks postępowania cywilnego pozwala go nie uwzględnić tylko wtedy, gdy jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. Warszawski sąd w sprawie C-763/25 sięgnął po ten wyjątek i uzasadnił go w mocny sposób.

Sąd stwierdził, że uznanie powództwa w tej sprawie „stanowi nadużycie prawa procesowego niezasługujące na ochronę”. W uzasadnieniu napisał, że pozwany „uznał roszczenie w tej sprawie dopiero w następstwie odwołania prejudycjalnego, antycypując, że odpowiedź Trybunału może być dla niego niepomyślna i może rzutować także na setki (a być może tysiące) innych podobnych spraw”. Czynność ta, zdaniem sądu, nie służy celowi, dla którego została stworzona, czyli zakończeniu sporu, gdy pozwany przyznaje powodowi rację, bo „w innych podobnych sprawach pozwany nie zmienił swojego stanowiska i roszczeń nie uznaje”. Ma natomiast na celu „uniemożliwienie Trybunałowi wydania orzeczenia prejudycjalnego”. Sąd uznał to za nadużycie prawa procesowego i zasad współżycia społecznego (lojalności, uczciwego obrotu, rzetelności) i wnioski banku oddalił.

Czy Trybunał odpowie? Nie wiadomo. Może uznać, że skoro sporu nie ma, odpowiedź jest bezprzedmiotowa. Może też dostrzec, że uznawanie powództw jest wykorzystywane instrumentalnie do blokowania pytań, i odpowiedzieć mimo to; ponowne przyjęcie sprawy łódzkiej pod sygnaturą C-757/26 wskazuje, że ta druga droga jest realna. W lipcu pełnomocnicy powoda w sprawie C-714/26 dostali z Trybunału pismo z prośbą o zajęcie stanowiska, co oznacza, że postępowanie toczy się dalej mimo wypłaty.

Co uznanie powództwa oznacza dla kredytobiorcy w tej sprawie

Dla powoda w sprawie, w której bank uznał roszczenie, to zwykle koniec sporu na jego warunkach. Sąd wydaje wyrok zgodny z żądaniem pozwu, bez postępowania dowodowego, a wyrok z uznania jest natychmiast wykonalny. Trzy rzeczy warto jednak sprawdzić, zanim uzna się sprawę za zamkniętą.

Koszty. Pozwany, który uznaje powództwo przy pierwszej czynności procesowej i nie dał powodu do wytoczenia sprawy, może uniknąć kosztów (art. 101 k.p.c.). Bank, który przez rok kwestionował roszczenie, odpowiadał na pozew i składał pisma, a uznał je dopiero po wysłaniu pytań do Trybunału, tego warunku nie spełnia. Koszty procesu, w tym wynagrodzenie pełnomocnika, ponosi wtedy bank.

Odsetki. Uznanie obejmuje roszczenie, jakie zgłoszono w pozwie. Jeśli pozew żądał zwrotu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia po wezwaniu do zapłaty, bank płaci je za cały okres, także za czas, który sam przeciągnął. Przy 72 tys. zł i dwóch latach procesu to kilkanaście tysięcy złotych. Trzeba pilnować, żeby w wypłacie bank nie „zapomniał” o odsetkach.

Skutek dla innych. Wyrok z uznania nie jest prejudykatem. Nie wiąże sądów w innych sprawach, nawet identycznych, i o to bankowi chodzi. Kredytobiorca z tej samej wady w umowie nie może się na niego powołać jako na rozstrzygnięcie; może natomiast wskazać sądowi, że w sprawie z pytaniem prejudycjalnym o tę samą wadę bank wolał zapłacić niż czekać na odpowiedź. To argument, nie dowód. Ale sąd warszawski pokazał, że jest gotów go czytać.

Co ten ruch mówi o tym, jak bank wycenia ryzyko

Zostawmy procedurę. Spójrzmy na pieniądze. Bank, który uznaje powództwo w sprawie z pytaniem prejudycjalnym, płaci pełną sankcję: kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy złotych. Bank, który tego nie robi, ryzykuje wyrok Trybunału wiążący we wszystkich podobnych sprawach. Wybór jest oczywisty, gdy bank ocenia, że odpowiedź Trybunału będzie dla niego niekorzystna. Gdyby był przekonany, że dyrektywa jest po jego stronie, pozwoliłby Trybunałowi to powiedzieć i zamknąłby temat na lata.

W ocenie autora to najbardziej wiarygodna wycena ryzyka, jaką sektor kiedykolwiek pokazał. Nie w komunikatach prasowych ani w rezerwach, które bywają zerowe przy tysiącach pozwów, tylko w decyzjach, za które bank płaci własnymi pieniędzmi. Około dziesięć razy, w sprawach o roczny termin, metodę liczenia RRSO, cesję i odsetki od kredytowanych kosztów, bank wybrał zapłatę zamiast odpowiedzi.

To nie jest polski wynalazek. Ten sam schemat stosowali producenci samochodów w aferze spalinowej: masowe ugody z klientami, którzy poszli najdalej, żeby nie doszło do rozstrzygnięcia generalnego. Cel zawsze ten sam: zapłacić kilku, żeby nie płacić wszystkim. I to jest właśnie powód, dla którego kredytobiorca nie powinien czekać, aż „sprawa się wyjaśni w Trybunale”. Banki robią, co mogą, żeby się nie wyjaśniła.

Ile jest warta sankcja: kredyt 100 tys. zł na 8 lat

Sankcja kredytu darmowego z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim działa tak: jeśli bank naruszył jeden z wymienionych w ustawie obowiązków, konsument składa pisemne oświadczenie i od tej chwili zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów. Odsetki i prowizje już zapłacone wracają do niego, przyszłe raty składają się z samego kapitału. Co to znaczy na typowej umowie?

Kredyt gotówkowy: klient dostaje na konto 100 000 zł. Bank dolicza 8 000 zł prowizji, więc umowa opiewa na 108 000 zł i od tej kwoty nalicza odsetki. Oprocentowanie 9,5% rocznie, 96 rat. Rata równa: 1 610 zł. W całym okresie klient odda bankowi 154 596 zł, z czego odsetki to 46 596 zł, a prowizja 8 000 zł.

Kredytobiorca w trzecim roku takiej umowy dostaje więc zwrot ok. 34,7 tys. zł i ratę niższą o 568 zł do końca. Przy konsolidacji na 150-200 tys. zł, jakich w sprawach z pytaniami prejudycjalnymi jest najwięcej, kwoty rosną proporcjonalnie. Sprawa o 72 tys. zł z Warszawy-Woli nie była wyjątkiem. Była zwykłą konsolidacją.

Dla porównania: bankowy „zwrot odsetek od kredytowanych kosztów od 23 kwietnia 2026 r.”, który PKO BP i BNP Paribas rozliczają automatycznie, w tej samej umowie jest wart kilkaset złotych. Pisaliśmy o tym w tekście o bankowych zwrotach „od 23 kwietnia”: to rozliczenie kilku procent tego, o co toczy się gra.

Trzy warunki: limit, termin, naruszenie

① Limit 255 550 zł. Ustawa o kredycie konsumenckim obejmuje kredyty do tej kwoty (bez kredytów hipotecznych). Liczy się całkowita kwota kredytu z umowy. Kredyt gotówkowy, ratalny, konsolidacyjny, samochodowy, karta kredytowa, limit w koncie: wszystkie mieszczą się w ustawie, jeśli nie przekraczają progu.

② Rok od wykonania umowy. Oświadczenie o sankcji można złożyć najpóźniej rok po wykonaniu umowy (art. 45 ust. 5). Banki twierdzą w sądach, że wykonanie to wypłata kredytu. Rzecznik Finansowy, a w rekomendacji z 2011 r. sam Związek Banków Polskich, czytają przepis inaczej: wykonanie to spłata ostatniej raty. To właśnie jedno z pytań w sprawie C-828/25, tej, w której bank uznał powództwo. Bezpieczne założenie: rok od ostatniej raty. Kto spłaca, ma czas; kto spłacił niedawno, powinien się spieszyć.

③ Naruszenie z katalogu art. 45. Nie każdy błąd banku uruchamia sankcję; katalog jest zamknięty i obejmuje m.in. całkowitą kwotę kredytu, RRSO i założenia do jej obliczenia, zasady spłaty, opłaty i warunki ich zmiany, odstąpienie i wcześniejszą spłatę. Po wyroku Trybunału C-744/24 z 23 kwietnia 2026 r. i wyroku Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) najczęstszym zarzutem jest naliczanie odsetek od kredytowanej prowizji lub składki: prosta do wykazania wada, bo wystarczy porównać kwotę wypłaconą z podstawą naliczania odsetek. Sąd Najwyższy przypomniał, że do sankcji wystarczy jedno naruszenie, ale musi ono realnie rzutować na zdolność konsumenta do oceny zobowiązania. Pełną listę i przykłady z umów opisujemy w przewodniku po sankcji kredytu darmowego.

Które pytania jeszcze czekają w Luksemburgu i o co

Wyrok C-744/24 odpowiedział na jedno pytanie: czy wolno naliczać odsetki od kredytowanych kosztów. Pozostałe czekają. Poniżej sprawy, których treść pytań jest publicznie znana, wraz z tym, co bank zrobił, żeby odpowiedzi nie było.

Widać wzór. Sprawy o proporcjonalność i badanie z urzędu (C-831/24, C-684/25) banki zostawiły w spokoju, bo tam liczą na korzystną odpowiedź. Sprawy o roczny termin, cesję i wzór RRSO (C-763/25, C-828/25, łódzka) uznały. Termin i RRSO to dwie osie, na których opiera się większość pozwów o kredyty gotówkowe z lat 2013-2024. Odpowiedź Trybunału po stronie konsumenta zamknęłaby bankom najczęstsze linie obrony: „termin minął w dniu wypłaty” i „RRSO było policzone prawidłowo”.

Skala: KNF ostrzega, NBP uspokaja, sądy liczą

Nadzór nie kryje niepokoju. Przewodniczący KNF Jacek Jastrzębski w wywiadzie dla „Pulsu Biznesu” z 11 czerwca 2026 r. stwierdził, że sankcja kredytu darmowego „oderwała się od idei ochrony konsumenta i stała się pomnikiem instrumentalizacji ochrony konsumenckiej na rynku finansowym”, a jeśli nie da się jej uczynić proporcjonalną, ustawodawca powinien rozważyć jej usunięcie. Komitet Stabilności Finansowej w czerwcowej ocenie ryzyka wymienił SKD jako czynnik o rosnącym znaczeniu. Sektor w ciągu sześciu tygodni po wyroku C-744/24 zorganizował trzy spotkania na najwyższym szczeblu, w tym z ministrem finansów i szefem KNF podczas Europejskiego Kongresu Finansowego w Sopocie.

Narodowy Bank Polski ocenia to spokojniej. W raporcie o stabilności systemu finansowego z 16 czerwca 2026 r. napisał, że skala przyszłych kosztów sankcji jest wysoce niepewna, ale nie zagraża stabilności banków. Obie instytucje mogą mieć rację jednocześnie: ryzyko rośnie i nie jest systemowe. Dla kredytobiorcy istotne jest tylko to pierwsze.

Liczby z sądów: według statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości w pierwszym półroczu 2026 r. wpłynęło 11 247 spraw o SKD przeciwko bankom, z czego 6 872 w drugim kwartale, o 57% więcej niż w pierwszym. Związek Banków Polskich raportował na koniec czerwca 34 tys. pozwów i 120 tys. reklamacji w 15 bankach. Banki giełdowe zaksięgowały w drugim kwartale 619,7 mln zł korekty wyniku odsetkowego z tytułu odsetek od kredytowanych kosztów, których już nie pobiorą. To wszystko liczby sprzed fali, o której pisał sąd w Warszawie: „setki (a być może tysiące)” spraw zależnych od jednej odpowiedzi Trybunału.

Co zrobić z własną umową

① Sprawdź dwie liczby. Ile wpłynęło na konto i od jakiej kwoty bank nalicza odsetki. Jeśli druga jest wyższa o prowizję lub składkę, umowa ma wadę, którą Trybunał i Sąd Najwyższy już nazwały.

② Policz termin. Kredyt w spłacie: masz czas, ale sankcja działa od złożenia oświadczenia, więc każdy miesiąc zwłoki to kolejna rata z odsetkami. Kredyt spłacony w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy: okno się zamyka.

③ Zacznij od reklamacji, nie od pozwu. Reklamacja z oświadczeniem o sankcji kosztuje niewiele, bank ma 30 dni na odpowiedź, a milczenie oznacza uznanie. Dopiero po odmowie decydujesz o sądzie. Jak przygotować reklamację i co powinna zawierać, opisaliśmy w tekście o reklamacji do banku za 1 zł.

④ Nie podpisuj zrzeczeń. Bank może w odpowiedzi zaproponować zwrot odsetek od prowizji „za okres od 23 kwietnia” i dokument do podpisu. Przelicz go z tabelą wyżej, zanim cokolwiek podpiszesz.

⑤ Nie czekaj na Trybunał. Odpowiedzi na pytania o termin i RRSO prędzej czy później padną, w tej albo innej sprawie. Ale banki płacą właśnie po to, żeby padły jak najpóźniej. Twoja umowa ma własny zegar i to on się liczy.

Sąd w Warszawie napisał, że bank uznał roszczenie, „antycypując, że odpowiedź Trybunału może być dla niego niepomyślna”. To zdanie z uzasadnienia postanowienia jest najkrótszym streszczeniem sytuacji kredytobiorców konsumenckich we wrześniu 2026 r. Bank wie, co jest w umowie. Pytanie, czy wie to również klient.

Publikacja opisuje konkretną sprawę lub zagadnienie. Wynik postępowania zależy od umowy, dowodów i okoliczności sprawy. Data publikacji widoczna jest nad artykułem; materiał historyczny może wymagać sprawdzenia aktualnego stanu prawnego.

Przeczytaj także

Artykuł5 października 2026

Frankowicze 7 lat po wyroku Dziubaków: sądy, ugody i spłacone kredyty

Frankowicze 7 lat po wyroku TSUE: analiza danych sądów i ugód bankowych. Sprawdź, co oznaczają dla aktywnych oraz spłaconych kredytów CHF.

Przeczytaj artykuł →

Artykuł4 października 2026

Sankcja kredytu darmowego Santander / Erste: kiedy pozwać bank?

Kiedy umowa z dawnego Santander Bank Polska daje podstawy do SKD? Analizujemy zapisy umowy, wyroki TSUE, terminy oraz dokumenty potrzebne przed pozwem przeciwko Erste.

Przeczytaj artykuł →

Artykuł4 października 2026

Frankowicze w 2026 roku: sądy, apelacje i ugody z perspektywy kancelarii

Co zmieniają malejące zaległości sądów i częstsza rezygnacja banków z apelacji? Analiza kancelarii Sosnowski: ugody przed pozwem, po pozwie i w okolicach wyroku pierwszej instancji.

Przeczytaj artykuł →

Wszystkie artykuły i wyroki →