WIBOR i sankcja kredytu darmowego 2026: lawina pozwów przeciw bankom rośnie – nowe dane i kluczowe wyroki TSUE

Saga frankowa dobiegała końca – a tu nagle okazało się, że pod nią tlił się drugi ogień. Kredyty złotowe oparte na wskaźniku WIBOR oraz pożyczki konsumenckie objęte sankcją kredytu darmowego tworzą razem nową, rosnącą linię sporów sądowych z bankami. Liczby za 2025 rok nie pozostawiają wątpliwości: to nie jest chwilowa anomalia, lecz trwały trend z poważnymi konsekwencjami dla obu stron sporu.

Dwa fronty, jeden wspólny mianownik

Polskie sądownictwo cywilne mierzy się dziś równolegle z dwoma kategoriami sporów dotyczących kredytów złotowych. Pierwsza to postępowania kwestionujące mechanizm zmiennego oprocentowania opartego na wskaźniku WIBOR w kredytach hipotecznych. Druga – i ilościowo zdecydowanie większa – to sprawy z tytułu sankcji kredytu darmowego (SKD), wywodzone z ustawy o kredycie konsumenckim, obejmujące pożyczki gotówkowe i produkty ratalne.

Oba nurty łączy ten sam punkt wyjścia: zarzut, że bank niedostatecznie – albo wręcz nieprawidłowo – poinformował klienta o warunkach umowy i ryzyku. W jednym przypadku chodzi o ryzyko wzrostu rat w wieloletnim kredycie hipotecznym. W drugim – o sposób naliczania kosztów pożyczki gotówkowej, który może czynić całą umowę nieodpłatną z mocy prawa.

Pozwy o WIBOR: 1 686 spraw i wzrost o 84% w skali roku

Według danych raportowanych przez pięć największych banków giełdowych, na koniec 2025 roku toczyło się przeciwko nim łącznie 1 686 postępowań dotyczących kredytów hipotecznych opartych na wskaźniku WIBOR. Rok wcześniej liczba ta była o 84% niższa. Dynamika wzrostu, nie zaś sama wartość bezwzględna, jest tu wymowna.

Bezsprzecznym liderem zestawienia jest PKO Bank Polski – 737 spraw, co oznacza wzrost o ponad 112% rok do roku. Kolejne miejsca zajmują ING Bank Śląski (304 sprawy), mBank (274) i Bank Millennium (241), przy tempie przyrostu w przedziale 55–80%. BNP Paribas BP, dysponujący mniejszym portfelem hipotecznym, raportuje 130 pozwów – ale i tu liczba podwoiła się w ciągu dwunastu miesięcy.

Tabela 1 — Liczba pozwów dotyczących kredytów WIBOR (stan na koniec 2025 r.)

Źródło: raporty kwartalne banków za 2025 r.; opracowanie: Sosnowski Adwokaci i Radcowie Prawni.

Wykres 1 — Rozkład pozwów WIBOR według banków (koniec 2025 r.)

Co zarzucają kredytobiorcy w sprawach WIBOR?

Zarzuty w pozwach wiborowych koncentrują się na kilku osiach. Kredytobiorcy kwestionują mechanizm zmiennego oprocentowania jako klauzulę niedozwoloną (abuzywną), wskazują na niedostateczne poinformowanie o ryzyku wzrostu rat oraz – zwłaszcza w starszych umowach – podnoszą argument konfliktu interesów: banki były jednocześnie uczestnikami fixingu WIBOR i bezpośrednimi beneficjentami jego poziomu.

Zarzut dotyczący okresu sprzed wdrożenia unijnego rozporządzenia BMR (przed grudniem 2020 r., gdy KNF formalnie zatwierdził WIBOR) nabiera szczególnego znaczenia: przez prawie trzy dekady wskaźnik powstawał w systemie samoregulacyjnym, opartym na deklaracjach banków, bez zewnętrznego nadzoru i przy ograniczonej liczbie rzeczywistych transakcji referencyjnych. Tamte umowy tworzą dziś grupę o najwyższym potencjale spornym.

Sankcja kredytu darmowego: ponad 20 500 spraw i dynamika +70% rocznie

Drugi nurt sporów złotowych operuje nieporównanie większą skalą. Na koniec 2025 roku przeciwko ośmiu bankom toczyło się ponad 20 500 postępowań z tytułu sankcji kredytu darmowego – o 70% więcej niż rok wcześniej. Powodami są zarówno indywidualni konsumenci, jak i podmioty skupujące roszczenia.

Mechanizm SKD wynika z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Gdy bank udzielając pożyczki gotówkowej lub kredytu ratalnego naruszył przepisowe obowiązki informacyjne – np. nieprawidłowo obliczył RRSO, uwzględnił w RRSO wyłącznie aktualny poziom stopy referencyjnej bez symulacji wzrostu, naliczał odsetki od kredytowanej prowizji lub nieprawidłowo wypełnił formularz informacyjny (FIKKK) – konsument może spłacić wyłącznie kapitał, bez odsetek i wszelkich kosztów kredytu. W praktyce chodzi o kwoty rzędu kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych na jedną umowę.

Tabela 2 — Liczba spraw SKD według banków (stan na koniec 2025 r.)

Źródło: raporty kwartalne banków za 2025 r.; opracowanie: Sosnowski Adwokaci i Radcowie Prawni.

Wykres 2 — Proporcja sporów: SKD versus WIBOR (koniec 2025 r.)

Uwaga: 80–90% wyroków w sprawach SKD jest dotychczas korzystnych dla banków; wszystkie prawomocne wyroki WIBOR – korzystne dla banków.

Dlaczego ING ma 103 sprawy, a PKO BP ponad 6 600?

Dysproporcja jest uderzająca. Różnica między 103 sprawami ING Bank Śląski a 6 677 sprawami PKO BP nie wynika wyłącznie z rozmiaru portfela kredytowego. Pytanie, które zadaje sobie każdy prawnik analizujący te dane, brzmi: czy treść i jakość formularzy informacyjnych – sposoby prezentacji RRSO, zasady naliczania odsetek od kredytowanych kosztów, kompletność i rzetelność FIKKK – są we wszystkich bankach równie staranne? Dane sugerują, że nie.

Co powiedział TSUE – i czego jeszcze nie powiedział

Wyrok TSUE w sprawie C-471/24 z lutego 2026 roku przyniósł bankom wyraźną ulgę w kwestii metodologii wyznaczania WIBOR. Trybunał orzekł, że sąd krajowy nie jest uprawniony do badania poprawności metody ustalania wskaźnika referencyjnego – zadanie to należy do administratora (GPW Benchmark S.A.) i organu nadzorczego (KNF), nie do składu orzekającego. Banki natychmiast ogłosiły temat za zamknięty.

Taka interpretacja jest jednak niepełna. Ten sam wyrok – w punkcie 104 – wyraźnie pozostawił sądom krajowym ocenę, czy bank należycie wypełnił obowiązki informacyjne wobec konsumenta: czy przedstawił rzetelną i zrozumiałą informację o ryzyku wzrostu stopy procentowej, czy zobrazował potencjalny wpływ wzrostu wskaźnika na wysokość rat i całkowity koszt kredytu, czy nie ograniczył się do jednej liczby RRSO bez scenariusza wzrostowego. To pole wciąż pozostaje otwarte dla powództw.

W sprawach SKD sytuacja jest analogicznie nierozstrzygnięta. Wyrok TSUE z 2025 roku ograniczył automatyzm stosowania sankcji – sąd krajowy musi teraz ocenić, czy konkretne uchybienie informacyjne banku miało realny wpływ na decyzję konsumenta o zawarciu umowy. To ograniczenie, ale nie wyeliminowanie instrumentu. Ocena pozostaje po stronie sądu, a nie banku.

23 kwietnia 2026: wyrok TSUE C-744/24 może przepisać zasady gry w SKD

Najbardziej oczekiwanym orzeczeniem prawnym w Polsce jest wyrok TSUE w sprawie C-744/24, spodziewany na 23 kwietnia 2026 roku. Trybunał ma rozstrzygnąć pytanie prejudycjalne dotyczące dopuszczalności naliczania odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu – w praktyce: czy bank może naliczać odsetki od kredytowanej prowizji.

Gdyby TSUE uznał taką praktykę za niedopuszczalną, podstawa do złożenia pozwu SKD sprowadzałaby się do jednego, łatwo weryfikowalnego zarzutu – obecnego w zdecydowanej większości umów kredytów konsumenckich. Uproszczenie konstrukcji roszczenia do jednego argumentu mogłoby wywołać lawinowy wzrost liczby pozwów – analogiczny do tego, jaki obserwowaliśmy w sprawach frankowych po kolejnych wyrokach TSUE lat 2019–2021.

Tabela 3 — Kluczowe orzeczenia TSUE wpływające na spory o kredyty złotowe

Źródło: TSUE, pytania prejudycjalne polskich sądów; opracowanie: Sosnowski Adwokaci i Radcowie Prawni.

Banki twierdzą, że to koniec. Historia zna to zdanie.

Sektor bankowy prezentuje dziś narrację pewności: wyroki TSUE zamknęły temat, rezerwy na spory WIBOR nie są tworzone w istotnej skali, trend wyhamuje. Banki nie są w tej ocenie irracjonalne – mają za sobą praktycznie komplet prawomocnych wyroków krajowych.

Mieliśmy to już jednak raz. W 2017 roku sektor bankowy także przekonywał, że spory frankowe są marginalnym ryzykiem. W 2019 roku TSUE ogłosił wyrok w sprawie C-260/18. Reszta jest historią wartą kilkuset miliardów złotych roszczeń.

Kancelaria Sosnowski Adwokaci i Radcowie Prawni, prowadząc od lat sprawy przeciwko bankom, dostrzega istotną różnicę między tymi kategoriami sporów – spraw WIBOR nie można prowadzić schematycznie, każda umowa wymaga indywidualnej analizy, a argumentacja musi być dostosowana do konkretnego kontraktu i okresu jego zawarcia. Właśnie dlatego doświadczenie procesowe w tej dziedzinie, a nie samo zaznajomienie się z wyrokami TSUE, decyduje o skuteczności.

Co dalej i co z tego wynika dla kredytobiorcy?

Rok 2026 będzie rozstrzygający dla obu nurtów. Jeśli wyrok C-744/24 z 23 kwietnia potwierdzi niedopuszczalność naliczania odsetek od kredytowanej prowizji, dynamika SKD może gwałtownie przyspieszyć. Jeśli TSUE odpowie na pytania prejudycjalne dotyczące pre-BMR niekorzystnie dla banków, statystyki wiborowe mogą zacząć przypominać wczesną fazę sporów frankowych.

Dla osoby ze spłacanym kredytem hipotecznym zawartym przed 2018 rokiem – warto wiedzieć, że jej umowa należy do grupy o najwyższym potencjale spornym. Dla posiadacza pożyczki gotówkowej z ostatnich kilku lat – istnieje realna szansa, że bank nieprawidłowo wyliczył RRSO lub naliczał odsetki od kredytowanej prowizji. W obu przypadkach nie chodzi o automatyczny wyrok – lecz o indywidualną ocenę umowy przez doświadczonego prawnika.

Doświadczenie frankowe nauczyło nas jednego: sektory finansowe rzadko przegrywają spory, dopóki nie zaczną przegrywać ich masowo. Pierwsze wyroki frankowe korzystne dla kredytobiorców też wyglądały jak wyjątki od reguły. Skończyło się na historycznej zmianie orzecznictwa. Wzrost o 84% rocznie w sprawach WIBOR i 70% w SKD to nie anomalia – to sygnał, że rynek właśnie testuje, gdzie leży kolejna granica.

Odpowiedź przyniosą tygodnie, nie lata.

Artykuł ma charakter informacyjno-analityczny i nie stanowi porady prawnej. Dane liczbowe pochodzą z raportów kwartalnych banków notowanych na GPW (stan na koniec 2025 r.) oraz publicznie dostępnych dokumentów TSUE. Każda sprawa sądowa wymaga indywidualnej oceny prawnej.